Katedra w Mediolanie: architektura, plan i drzwi

Krótka odpowiedź: architektura katedry w Mediolanie jest gotycka w ambicjach, lombardzka w wykonaniu i nawarstwiona wszystkim, co wydarzyło się później. O jej tożsamości decydują trzy rzeczy: marmur z Candoglii, linia dachu ze 135 iglicami dźwigającymi około 3400 posągów oraz pięcionawowe wnętrze na 52 filarach, których kolumny wznoszą się na 24,5 metra, zanim zaczną się łuki.

W jakim stylu architektonicznym zbudowano katedrę w Mediolanie?

W gotyckim, ale nie bez sporów. Projekt z 1386 roku zaczął się jako lombardzki gotyk ceglany, a potem przesunął się ku strzelistemu, pionowemu gotykowi północnemu z Francji i Niemiec, gdy zaczęto zasięgać rady zagranicznych mistrzów. Ci mistrzowie i miejscowi budowniczowie przez większą część stulecia nie zgadzali się co do proporcji i konstrukcji, a budowla nosi ślady obu tradycji.

Potem czas dodał kolejne warstwy. Fasada, ukończona w pośpiechu za Napoleona na początku XIX wieku, stawia gotyckie maswerki nad klasycznymi portalami i naczółkami – połączenie, którego nie narysowałby żaden średniowieczny architekt. Witraże łączą panele z XV wieku z XIX-wiecznym przemysłowym szkleniem. Efekt nie jest czystym przykładem żadnego stylu i właśnie to odróżnia katedrę od tych, z którymi rywalizowała.

Oglądana z placu wygląda jak jeden projekt. Oglądana z dachu, skąd jesteś na tyle blisko, by datować kamieniarkę, wygląda jak sześć wieków pracy komisji.

Dlaczego zbudowano ją z marmuru z Candoglii?

Bo Gian Galeazzo Visconti dał Veneranda Fabbrica wyłączne prawo do kamieniołomu w Candoglii nad jeziorem Maggiore i zwolnił prace z podatków. Ten przywilej zamienił niemożliwy materiał w oczywisty, a Fabbrica do dziś jest właścicielem kamieniołomu.

Marmur z Candoglii ma różowoszary odcień, który zmienia się ze światłem i wiekiem. Bloki wycięte niedawno są jaśniejsze od zwietrzałych obok, więc fasada, która na zdjęciach wygląda jednolicie, na żywo jest wyraźnie połatana. Kamień płynął wodą, w dół jeziora i siecią kanałów do samego centrum Mediolanu, na barkach oznaczonych AUF, od ad usum fabricae, zwolnionych z myta.

Materiał tłumaczy też konserwację. Marmur się kruszy; posągi są wymieniane; oryginały trafiają do Muzeum Duomo. Budowla to nie tyle skończony obiekt, ile proces z przypisanym do niego kamieniołomem.

Co jest na dachu: iglice, posągi, rzygacze?

Linia dachu to powód, by kupić bilet na tarasy. Jest tu 135 iglic, każda z posągiem na szczycie, około 150 rzygaczy odprowadzających wodę z dala od marmuru i 96 olbrzymich figur wokół budowli. Według Fabbrica w całej budowli jest około 3400 posągów, więcej niż w jakimkolwiek innym kościele.

Konstrukcyjnie dach nie jest dachem w północnym znaczeniu. Zamiast stromego, spadzistego pokrycia katedra ma system płaskich marmurowych płyt z wyciętymi kanałami odpływowymi i dlatego można po nim chodzić. Łuki przyporowe przenoszą parcie sklepień na zewnątrz, a las iglic zarazem je obciąża i zdobi.

Ponad wszystkim stoi Madonnina, złocona miedź na głównej iglicy na wysokości 108,5 metra, wyrzeźbiona przez Giuseppe Perego i ustawiona pod koniec 1774 roku na Głównej Iglicy zbudowanej w latach 1765–1770 pod kierunkiem Francesca Crocego.

Czym są pięć brązowych drzwi katedry w Mediolanie?

Fasada ma pięć brązowych drzwi i są one najnowszym dużym elementem budowli. Odlewali je w XX wieku różni rzeźbiarze, a środkowe, największe, są dziełem Ludovica Pogliaghiego. Ostatnie z pięciu zainaugurowano 6 stycznia 1965 roku – tę datę zwykle podaje się jako dzień ukończenia katedry.

Warto poświęcić im dwie minuty przed wejściem. Panele to płaskorzeźby narracyjne, opowiadające życie Marii Panny, historię Mediolanu, dzieje św. Ambrożego i edykt Konstantyna, a powierzchnie są wypolerowane do połysku tam, gdzie przez sześć dekad dłonie dotykały tych samych postaci. To zużycie jest najbardziej ludzką rzeczą na zewnątrz katedry.

Jaki jest plan wnętrza?

Pięć naw rozdzielonych 52 filarami, z kolumnami o wysokości 24,5 metra, których kapitele zamiast liści dźwigają posągi. Sklepienia sięgają około 45 metrów. W absydzie są trzy okna o wymiarach około 20,7 na 8,5 metra, jedne z największych gotyckich okien na świecie, a ich maswerk to najpiękniejsza kamieniarka w całej budowli.

Plan pięcionawowy jest nietypowy i to dzięki niemu wnętrze przypomina las, a nie halę: linie widoku są przerwane, dalekich ścian z większości miejsc nie widać, a skala odsłania się powoli. Pojemność szacuje się na około 40 000 osób, a pod względem powierzchni wnętrza, około 11 700 metrów kwadratowych, katedra zajmuje piąte miejsce wśród największych kościołów świata, po Bazylice św. Piotra, Aparecidzie, Meczecie-Katedrze w Kordobie i Sewilli.

W ten plan wpisane są mosiężna linia południka z 1786 roku, krypta św. Karola pod ołtarzem głównym i organy o pięciu manuałach i 225 głosach, największe we Włoszech.

Kim byli architekci?

Wszyscy i nikt. Simone da Orsenigo narysował pierwszy projekt w 1386 roku. Mistrzów z Francji i Niemiec wzywano i odprawiano. Komisje ekspertów w XV wieku ustalały proporcje w głosowaniu. Leonardo da Vinci złożył projekt wieży nad skrzyżowaniem naw i przegrał. Pellicani ukończył fasadę na rozkaz Napoleona w 1805 roku, a XX-wieczni rzeźbiarze zamknęli budowę jej drzwiami.

Ciągłość była instytucjonalna, a nie osobista: jedno ciało, Veneranda Fabbrica, przechowujące rysunki, kamieniołom i rzemiosło. Jeśli chcesz zobaczyć sam spór o projekt, a nie jego wynik, drewniane modele i oryginalne posągi przechowuje Muzeum Duomo, a bilet na tarasy pozwala podejść do marmuru na tyle blisko, by zobaczyć, kto wygrał.